สมบัติของผู้ดี

หนังสือ "สมบัติของผู้ดี" เรียบเรียงโดยเจ้าพระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดี (ม.ร.ว. เปีย มาลากุล) ตั้งแต่ พ.ศ. 2455 ชื่อหนังสือไม่ได้หมายถึงคำพูดเปรียบเปรย แต่หมายถึงหลักปฏิบัติที่ท่านอยากให้กุลบุตรกุลธิดานำไปใช้ในชีวิตจริง จึงเป็นที่รู้จักในฐานะคู่มือสอนมารยาทในสมัยก่อน และยังคงถูกพูดถึงมาจนปัจจุบัน

เนื้อหาแบ่งออกเป็น 10 บท ว่าด้วยคุณสมบัติของผู้ดี 10 ประการ โดยแต่ละบทแยกข้อปฏิบัติออกเป็นสามส่วน ได้แก่ กายจริยา คือการประพฤติทางกาย วจีจริยา คือการพูดจา และมโนจริยา คือความคิดและจิตใจ ข้อปฏิบัติส่วนใหญ่เขียนในรูปแบบ "ย่อมไม่..." หรือ "ย่อมมี..." ซึ่งบอกทั้งสิ่งที่ควรเว้นและสิ่งที่ควรทำ ภาษาที่ใช้เข้าใจง่าย จึงเหมาะกับนักเรียนระดับประถมศึกษาตอนปลายตามที่ระบุไว้ในข้อมูลของหนังสือ

บทแรกว่าด้วยการรักษาความเรียบร้อย เช่น ไม่ใช้กิริยาข้ามกรายผู้อื่น ไม่อื้ออึงเมื่อผู้อื่นกำลังทำกิจหรือฟังการประชุม และไม่สอดแทรกหรือแย่งกันพูด บทที่สองว่าด้วยการไม่ทำสิ่งอุจาดลามกและการรักษาความสะอาด ทั้งเรื่องการแต่งกาย การรับประทานอาหาร และการพูดถึงสิ่งที่ควรปิดบังในที่ประชุม บทที่สามว่าด้วยสัมมาคารวะ เช่น การนั่งอย่างสุภาพเฉพาะหน้าผู้ใหญ่ และการไม่ขึ้นหน้าหรือผ่านผู้ใหญ่ไปโดยไม่สมควร

นอกจากการวางข้อปฏิบัติแล้ว หนังสือยังมีคำอธิบายประกอบบางข้อ เช่น อธิบายว่าการเดินหรือการนั่งอย่างไรจึงจะไม่รบกวนผู้อื่น หรือการส่งของให้ผู้อื่นควรทำอย่างไรให้สุภาพ โดยยกตัวอย่างในชีวิตประจำวันประกอบ เช่น การนั่งในห้องเรียนหรือการตักบาตร ทำให้เห็นภาพว่าหลักเหล่านี้นำไปใช้ได้จริง และยังมีเนื้อหาเกี่ยวกับความสุจริตและการรักษาคำพูดซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของคุณสมบัติผู้ดีด้วย

ในอดีตบางโรงเรียนเคยใช้หนังสือเล่มนี้เป็นคู่มือสอนธรรมจรรยาให้นักเรียน จึงเหมาะกับผู้ที่สนใจประวัติของการอบรมมารยาทไทย และผู้ที่อยากรู้ว่าคนรุ่นก่อนถ่ายทอดเรื่องความเรียบร้อย ความเกรงใจ และการให้เกียรติผู้อื่นไว้อย่างไร ถ้าคุณกำลังสนใจว่าคำว่า "ผู้ดี" เคยมีความหมายอย่างไร ลองเปิดอ่านดูนะคะ แล้วคุณอาจเห็นว่าหลักเหล่านี้ยังเชื่อมโยงกับชีวิตประจำวันของเราได้ไม่น้อยเลย