กองทัพคณะราษฎร

หนังสือ "กองทัพคณะราษฎร" ของปรัชญากรณ์ ลครพล ชวนเรามองการเมืองไทยหลังการปฏิวัติสยาม 2475 ในมุมที่ต่างออกไป จากเดิมที่เรามักจดจำภาพการเปลี่ยนแปลงการปกครองผ่านเหตุการณ์ 24 มิถุนายน แต่นี่คือเรื่องราวของสิ่งที่เกิดขึ้นต่อจากนั้น เมื่อระบอบการปกครองใหม่ยังตั้งอยู่บนความไม่มั่นคง และคณะราษฎรต้องเร่งหานโยบายเพื่อสร้างความมั่นคงทางการเมืองให้กับตัวเอง

หัวใจของเนื้อหาคือการเปลี่ยนผ่านจาก "กองทัพพระมหากษัตริย์" ในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ มาสู่ "กองทัพคณะราษฎร" ในระบอบประชาธิปไตย ผู้เขียนชี้ให้เห็นว่าประชาธิปไตยในสมัยคณะราษฎรไม่ได้ลงหลักปักฐานได้เพียงเพราะปฏิบัติการในวันปฏิวัติ หากแต่โครงสร้างกองทัพแบบใหม่คือกลไกสำคัญที่ช่วยล้อมรั้วประชาธิปไตยให้อยู่รอดในสมรภูมิการเมืองและการสงคราม

การเล่าเรื่องแบ่งออกเป็น 4 บท ไล่เรียงตั้งแต่การกำเนิดกองทัพสมัยใหม่ในสยาม ผ่านบทบาทของกองทัพคณะราษฎรในฐานะฐานอำนาจทางการเมือง สู่ยุคที่กองทัพของรัฐบาลคณะราษฎรขยายอำนาจทางการทหาร และปิดท้ายด้วยกองทัพประชาชาติกับบททดสอบของสงคราม

ในช่วงสงคราม เนื้อหาครอบคลุมถึงการปรับปรุงกองทัพก่อนสงครามพิพาทอินโดจีนฝรั่งเศส การจัดกำลังรบในสงครามพิพาทอินโดจีนฝรั่งเศส และการจัดกำลังรบในมหาสงครามเอเชียบูรพา สะท้อนให้เห็นว่ากองทัพคือทั้งเครื่องมือรักษาอำนาจภายในและเครื่องมือป้องกันประเทศภายนอกไปพร้อมกัน

ส่วนการศึกษาของผู้เขียนเองอย่าง "คณะราษฎรกับการปรับปรุงกองทัพบกไทย พ.ศ. 2475-2488" อธิบายว่าคณะราษฎรปรับกองทัพบกเพื่อรักษาอำนาจในช่วงเปลี่ยนผ่านทางการเมือง โดยแยกช่วงเวลาสำคัญออกเป็นหลังกบฏบวรเดชระหว่างปี 2476-2481 ซึ่งมุ่งสร้างกองทัพแห่งชาติเพื่อป้องกันประเทศ และช่วงปี 2482-2488 ที่ต้องรับมือกับปัญหาจากการเข้าร่วมสงคราม

อีกด้านหนึ่ง การปรับโครงสร้างและสายการบังคับบัญชากองทัพบกหลังปี 2475 มีการยุบหน่วยทหารขนาดใหญ่ระดับกองทัพและกองพล รวมทั้งจัดกองพันให้ขึ้นตรงต่อผู้บัญชาการทหารบก เพื่อความสะดวกในการบังคับบัญชาและป้องกันการปฏิวัติซ้อน ซึ่งแสดงให้เห็นว่าการจัดกองทัพไม่ได้เป็นเพียงเรื่องยุทธวิธี หากผูกพันกับความอยู่รอดของระบอบการเมืองโดยตรง

สำหรับใครที่อยากทำความเข้าใจว่าคณะราษฎรใช้กองทัพเป็นเครื่องมือสร้างและรักษาระบอบประชาธิปไตยอย่างไร เรื่องราวในเล่มนี้เปิดพื้นที่ให้ตามดูความพยายามเหล่านั้นอย่างใกล้ชิด และให้เราลองชั่งน้ำหนักกันเองว่าการล้อมรั้วประชาธิปไตยด้วยกองทัพนั้นหมายความว่าอะไร