วัด-วัง ในพระราชประสงค์พระจอมเกล้าฯ - ผศ. ดร. พัสวีสิริ เปรมกุลนันท์

หนังสือเล่มนี้พาเราย้อนไปทำความเข้าใจรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือรัชกาลที่ 4 ผ่านมุมมองที่เชื่อมโยงศาสนา ศิลปกรรม และการเมืองการปกครองเข้าด้วยกันอย่างแนบแน่น เพราะงานช่างหลวงในยุคนั้นไม่ได้สร้างขึ้นเพียงเพื่อความงาม หากแต่แฝงนัยทางการเมืองไว้ในทุกรายละเอียด

เนื้อหาของเล่มแบ่งออกเป็น 6 ส่วนด้วยกัน เริ่มจากบริบททางสังคมในรัชสมัย ซึ่งช่วยปูพื้นฐานให้เห็นภาพรวมของบ้านเมืองก่อนจะพาเข้าไปสู่เรื่องราวของพระอารามในพระพุทธศาสนา ต่อด้วยเจดีย์ทรงระฆังที่ถือเป็นเจดีย์แบบพระราชนิยม แล้วจึงเล่าถึงพระพุทธรูปในพระราชประสงค์ ก่อนจะไปถึงจิตรกรรมฝาผนังในพระราชประสงค์ และปิดท้ายด้วยศิลปกรรมเนื่องในสถาบันพระมหากษัตริย์

จุดที่น่าสนใจคือ หนังสือชี้ให้เห็นว่าการรับวัฒนธรรมตะวันตกในสยามนั้นเริ่มต้นตั้งแต่รัชกาลที่ 4 ไม่ใช่เพิ่งมาเกิดในรัชกาลที่ 5 อย่างที่หลายคนอาจเข้าใจ พระองค์ทรงปรับเปลี่ยนแนวคิดการบริหารบ้านเมืองหลายประการใน era ของพระองค์เอง

นอกจากนี้ยังครอบคลุมถึงการตั้งคณะธรรมยุตินิกาย และการสร้างสรรค์แนวคิดศิลปกรรมใหม่ที่ผสมผสานระหว่างตะวันตกกับไทย โดยเสนอว่าพระราชประสงค์ด้านศิลปกรรมนั้นมีเป้าหมายเพื่อหลีกเลี่ยงอิทธิพลของชาติตะวันตก และเพื่อชำระพระศาสนาให้บริสุทธิ์

ศาสตราจารย์ ดร. ศักดิ์ชัย สายสิงห์ ได้ให้คำนิยมว่างานค้นคว้าเล่มนี้เป็นประโยชน์ต่อการศึกษางานศิลปกรรมสมัยรัตนโกสินทร์ในช่วงการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญ จึงนับเป็นหนังสือที่เหมาะกับผู้ที่สนใจศิลปกรรมไทย สถาปัตยกรรมไทย สถาปัตยกรรมพุทธศาสนา ตลอดจนเรื่องราวของวัดและวังในสมัยรัตนโกสินทร์

ถ้าใครอยากทำความเข้าใจว่างานศิลป์และสถาปัตยกรรมในรัชกาลที่ 4 เชื่อมโยงกับความคิดทางการเมืองและการชำระศาสนาอย่างไร ลองเปิดหนังสือเล่มนี้ดูนะคะ แล้วจะเห็นความงามที่ซ่อนนัยอยู่ในทุกรายละเอียด